Nguyễn Đạt
Trích đăng với sự chấp thuận của tác giả
và của
I. Tản mạn:
Đây là lần đầu tiên trong đời, chỉ vỏn vẹn 2 tuần lễ ngắn ngủi, tôi đã được đi suốt "con đường Cái Quan" từ cực Nam đến cực Bắc Việt Nam, được thấy tận mắt những gì tôi muốn biết, được sống chung và nghe đồng bào tôi tâm tình về chuyện đời thường cùng những ước mơ tương lai rất thực tế và đơn giản, được chia sẻ phần nào những khó khăn từ cuộc sống do những yếu tố chủ quan lẫn khách quan, trong khi thiên tai cứ dồn dập xảy đến hàng năm mà người dân Việt Nam đã và đang tiếp tục chịu đựng một cách bền bĩ, thầm lặng và kiên cường đến khó tin. Tôi đã đến được những nơi mà bấy lâu nay chỉ thấy qua phim ảnh, sách báo, hoặc chỉ được nghe kể lại với bao tò mò, thắc mắc. Tôi đã thỏa mãn với một chuyến đi vất vả nhưng đã làm được nhiều điều hữu ích cho bản thân, cho người thân, bạn bè và cho đồng bào của mình; ít ra là tôi đã làm được chút ít việc thiện trong một khoảng thời gian eo hẹp.
II. Phi trường Tân Sơn Nhất & một góc của Saigon:
Tôi về đến phi trường Tân Sơn Nhất vào lúc 11:30 a.m. và ngạc nhiên trước vài đổi mới: hành khách không phải vào nhà ga bằng xe bus nữa mà đi bằng đường ống (terminal) từ máy bay thẳng vào nhà ga như những phi trường quốc tế tân tiến khác. Công an cửa khẩu ngồi trong những quầy khang trang hơn nhưng họ nói năng với du khách như tôi vẫn hách dịch, khó chịu ! Hải quan cũng đòi "mãi lộ" nhưng không còn công khai trắng trợn như trước nữa. Tuy thân nhân và bè bạn tôi vẫn còn phải đứng lố nhố chờ đón tôi ngoài cửa nhưng rõ ràng là bến bãi cho xe bus, taxi, xe gắn máy, v.v... đã tương đối trật tự, nề nếp hơn trước nhiều lắm. Dường như mọi việc đang được cải tiến tốt đẹp hơn mà bản thân tôi thực tình phải nói là ngạc nhiên và thầm mừng cho Saigon. Có lẽ do ngài Tổng Thống Clinton vừa đến thăm Việt Nam hôm qua nên hôm nay tôi mới có được may mắn hưởng cái "Phúc" này chăng?
Anh em từ Trường Đại Học Cần Thơ (ĐHCT) đón tôi tại phi trường Tân Sơn Nhất và đưa tôi về miền Tây ngay sau đó. Suốt từ phi trường ra tới Bình Chánh, tôi đã được nhìn thoáng qua một góc Saigon vào một buổi chiều tháng 11/2000 với lưu lượng xe các loại ngày càng đông đảo và khó chịu làm sao khi mà người ta cứ phải bấm kèn inh ỏi để len lỏi giữa dòng xe hỗn loạn. Anh Triều (tài xế) chọn con đường vành đai mới Nam Saigon từ Nhà Bè qua Bình Chánh để tránh bớt nạn kẹt xe. Tôi rất thất vọng khi thấy người dân Saigon hôm nay coi thường luật giao thông và sự an toàn tính mạng của chính họ: hầu hết xe gắn máy không ngừng lại trước đèn đỏ (trừ những nơi có cảnh sát giao thông!), không hề nhường nhịn nhau khi vượt qua ngã tư, tỉnh bơ lái xe ngược chiều, thậm chí có những anh lái xe ẩu mà còn trừng mắt sừng sộ khi mà chính họ đang vi phạm trắng trợn luật giao thông. Đây chính là một vấn đề không hay mà Saigon cần nghiêm khắc xử lý càng sớm càng tốt, bên cạnh 2 tệ nạn xã hội nguy hiểm nhất đang tràn lan khắp Saigon là ma túy và mãi dâm. Thái độ vô kỷ luật này cho thấy sự hỗn loạn và mặt tiêu cực trong quá trình phát triển và đô thị hóa hiện nay của Saigon nói riêng, Việt Nam nói chung mà những người lãnh đạo Việt Nam đã không quan tâm đầy đủ và đánh giá đúng mức để kịp thời đưa ra biện pháp giải quyết hữu hiệu.
III. Đồng bằng sông Cửu Long:
Trong suốt quãng đường từ Saigon về ĐHCT, tôi được nghe anh Gia - một cán bộ giảng dạy môn Thiết Kế Xa Lộ (Highway Design), còn rất trẻ, mới hoàn tất Cao Học (Master) từ Hòa Lan về - giới thiệu về ĐHCT., về chuyện lụt năm nay ở đồng bằng sông Cửu Long, tâm tình về những ước mơ tương lai của anh Gia và giới trẻ Việt Nam hôm nay. Qua đó, tôi hiểu thêm một chút về ĐHCT, đồng bằng sông Cửu Long và lớp trẻ Việt Nam hôm nay - họ rất ham học, sống thực tế, không biết nhiều về quá khứ và đang hướng về một tương lai tràn đầy những mơ ước thực tế nhưng thật tươi sáng.
Cầu Bình Điền và Bến Lức đã sửa chữa xong. Tỉnh Long An có vẻ khang trang hơn với nhiều cao ốc mới và đường phố rộng rãi hơn. Những cánh đồng còn ngập nước ngay bên quốc lộ vẫn tấp nập dòng sinh hoạt đời thường. Tài xế cứ phải bóp còi inh ỏi mà người đi đường vẫn cứ tỉnh bơ dừng xe giữa đường quốc lộ hay đi ngược chiều, xe đò đua nhau chạy bạt mạng trong khi lơ xe đu tòng teng, miệng hét lớn, tay đập vào thành xe ầm ĩ mà tôi thấy hình như cũng có ít ai chịu tránh né, hầu như không thấy ai nhường nhịn nhau một cách lịch sự, ai cũng phớt tỉnh theo kiểu "đường ta, ta cứ đi." Giá như luật giao thông chịu khó bắt đầu từ trường học (từ mẫu giáo đến đại học ), phường xã, các cơ quan để giáo dục và tuyên truyền về trật tự- an toàn giao thông thì hay biết mấy. Một xã hội thiếu ý thức tổ chức, kỷ luật thì khó mà giàu mạnh được.
Chúng tôi ghé Cai Lậy ăn qua loa rồi đi thẳng về Cần Thơ để kịp tháp tùng một nhóm cứu trợ đồng bào bị lụt ở Mộc Hóa, Cao Lãnh, Tam Nông và Tháp Mười thuộc tỉnh Đồng Tháp.
Qua cầu Mỹ Thuận, khi màn đêm buông xuống, những ngọn đèn pha sáng rực tỏa xuống mặt nước sông Tiền lấp lánh như những vì sao. Tôi thật vui và xúc động khi được đi trên chiếc cầu mà tôi đã mơ ước từ lâu. Tôi chỉ mong sao tất cả những con đường ở quê mình sẽ phẳng phiu, thênh thang và nối liền bởi những cây cầu đẹp và tiện lợi như thế này. Chương trình thay thế cầu khỉ bằng cầu đúc bê-tông đã xúc tiến, nhiều con đường hương lộ, tỉnh lộ nay đã sạch sẽ, khang trang hơn xưa với nhiều cây cầu bêtông mới với đèn thắp sáng. Từ ngã ba Cần Thơ ở thị xã Vĩnh Long về tới bến bắc Cần Thơ, tôi có thể thấy nước lụt còn mấp mé nhà cửa 2 bên quốc lộ và nước vẫn ngập trắng những cánh đồng. Tôi về đến Nhà Khách trường ĐHCT vào lúc 7:30 tối, đi ăn khuya với chú bảo vệ rồi ra bến Ninh Kiều thả bộ trong công viên để thấy phần nào sinh hoạt Cần Thơ về đêm. Tôi được nghe nói về những dự án cải thiện và phát triển của Cần Thơ và nhiều tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Thật không vui khi được biết con số các cô gái nghèo phải chấp nhận lấy chồng Việt Kiều ( thậm chí là những người lớn tuổi đáng gọi là Cha, Chú; hay những kẻ đã có vợ con còn sống ở nước ngoài, ly dị hay ly thân!) hay ngoại kiều (chủ yếu là Đài Loan, Trung quốc, Đại Hàn,v,v...), thậm chí phải qua làm gái điếm ở Cambodia, Thái Lan và nhiều nơi khác trên thế giới. Tôi viết những dòng này với mong mỏi là xin quý vị đàn ông Việt Nam đang sống ở nước ngoài hãy suy nghĩ lại, nếu như đã và đang có ý định dùng dollars để về "hưởng thụ" trên thân xác của những người con gái nghèo và ngây thơ ở Việt Nam, xin hãy chấm dứt ngay hành động tàn nhẫn đến ghê tởm mà lương tâm tối thiểu của một người Việt Nam khó có thể chấp nhận. Tôi cũng mong chính quyền Việt Nam hãy có biện pháp cứng rắn hơn với những cá nhân và tổ chức "hôn nhân ...ma" để đưa gái Việt Nam ra nước ngoài làm điếm. "Con dại, cái mang"- nếu không muốn nói con hư là lỗi một phần tại cha mẹ. Tình trạng suy đồi hiện nay không thể không có trách nhiệm của những người lãnh đạo Việt Nam; hay nói khác đi, ĐảngCSViệt Nam và chính phủ Việt Nam phải có trách nhiệm giải quyết triệt để những tệ nạn xã hội và tình trạng suy đồi hiện nay. Lịch sử sẽ không tha thứ cho mọi hành động dung túng, bao che hay cố tình nuôi dưỡng những điều tệ hại này từ phía chính quyền.
Ngủ đêm tại Nhà Khách trường ĐH Cần Thơ, tôi được nghe nhiều người kể về trận lụt năm nay và sơ lược về kế hoạch khắc phục hậu quả lụt của chính phủ trung ương và các tỉnh bị lụt.
Sáng hôm sau, tôi được đưa đi thăm 1 vòng trường ĐHCT và làm việc với anh Thuận, phó khoa Công Nghệ về phương hướng phát triển và những nhu cầu của Khoa trong việc giảng dạy và nghiên cứu. Phòng vi tính (computer) không rộng lắm, đa số là máy cũ, vì muốn tiết kiệm điện nên chủ yếu là lấy ánh sáng từ ngoài trời len qua các cửa sổ vào soi sáng chứ không có bao nhiêu ngọn đèn néon, phần lớn sinh viên đến đây để ...chơi games chứ không có bao nhiêu người đến học và tận dụng computer thật sự. Xưởng cơ khí khá rộng lớn nhưng đa số là máy cũ do Hòa Lan tặng hay bán rẻ. Anh Gia cho biết: Hòa Lan bảo trợ hầu hết hoạt động, từ khâu đào tạo cán bộ giảng dạy đến viện trợ cho nghiên cứu, trang bị cơ sở vật chất, v.v... Dọc theo lối đi trồng rất nhiều cây cảnh và cây cao bóng mát nhưng quá san sát và thiếu mỹ thuật. Nghe đâu một anh kinh doanh cây cảnh đã mượn danh và sân bãi nhà trường để kinh doanh nên anh ta cũng giúp trồng cây cảnh cho trường, kể ra kết hợp như thế cũng hay! Sắp tới, trường ĐHCT sẽ xây thêm phòng học và khu nhà ở mới cho giáo viên. Tôi có dịp tiếp xúc với nhiều cán bộ giảng dạy còn rất trẻ, trao đổi về tình trạng ngập lụt và hướng khắc phục. Qua đó, tôi hiểu rõ thêm về những nguyên nhân gây ra trận lụt thế kỷ này. Anh em đã trình bày cho tôi thấy bản đồ nước ngầm và nước chảy tràn (do Hòa Lan thiết kế, bảo trợ & giúp đỡ), dòng chảy của sông Mekong và sự bồi đắp phù sa ở Biển Hồ (Cambodia) khiến hồ này đang cạn dần nên lưu lượng nước và thủy sản đổ dồn về vùng trũng Tứ Giác Long Xuyên ngày càng nhiều, tạo ra nguy cơ lớn nhất là một Biển Hồ thứ hai đang hình thành rõ rệt ở đồng bằng sông Cửu Long.
Sau đó, tôi có dịp nghe anh Hoàng Vĩ Minh trình bày về việc nghiên cứu mô hình nhà ở cho nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long và nghe các anh chị khác nói về dự tính thành lập nhiều bộ môn và chuyên ngành mới với mục đích cụ thể là đào tạo xong, sử dụng ngay cho việc xây dựng & phát triển vùng đồng bằng sông Cửu Long. Tuy thiếu thốn rất nhiều về cả cơ sở vật chất, tài liệu nghiên cứu và phương tiện giảng dạy lẫn giảng viên kinh nghiệm nhưng trường ĐHCT vẫn cố gắng tự xoay sở bằng nhiều cách khác nhau nhằm củng cố 7 khoa, 3 viện, 4 trung tâm của trường, với sự giúp đỡ rất nhiệt tình của Hòa Lan. Thời gian eo hẹp, Cần Thơ cũng không có điểm du lịch nào hấp dẫn ngoài chợ nổi ngã bảy Phụng Hiệp (lớn hơn chợ nổi Cái Bè quê tôi) nên tôi phải gấp rút thu xếp sao cho kịp tháp tùng một đoàn cứu trợ gồm một nhóm bạn trẻ và một số nghệ sĩ Sàigòn.
Tôi đến Cao Lãnh tham gia vào một đoàn cứu trơ mà đa số là giới trẻ. ï Họ rất hồn nhiên, trong sáng và chỉ biết làm việc thiện vì lòng từ tâm, không hề có hậu ý nào khác. Chúng tôi quyết định mua 80 chiếc xuồng loại khá (khoảng $50 USD/ chiếc), còn lại là mua gạo, mì gói, tấm bạt ny-lông. Mỗi người bỏ tiền túi trang trải chi phí vận chuyển, ăn ở. Nhóm này có sự liên hệ tốt với chính quyền địa phương nên chúng tôi đi từ Sa Đéc qua Mộc Hóa đến Tam Nông rồi về Cao Lãnh cũng được đón tiếp niềm nỡ với sự giúp đỡ của Hồng Thập Tự địa phương.
Sau đó, tôi đến Long Xuyên để tháp tùng với một nhóm cứu trợ khác mà đa số là các bác sĩ trẻ đi đến Hồng Ngự , Tân Châu, ăn trưa ở gần chùa Bà Chúa Xứ nên cũng có dịp ngó thấy núi Sam, đến viếng lăng ôngThọai Ngọc Hầu và kinh Vĩnh Tế (xin xem bài " Về miền Tây cuối năm 2000" viết về chuyến đi cứu trợ này). So với cacù tỉnh khác trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, Long Xuyên là thành phố giàu nhất và lớn thứ 2 sau Cần Thơ cho dù nông nghiệp vẫn đóng vai trò chính yếu. Chợ và phố ở Châu Đốc cũng khang trang hơn. Ghé Châu Đốc là phải thưởng thức các loại mắm nổi tiếng, nhất là mắm lóc đu đủ nhưng tôi lại thích khô bò nơi đây hơn hết.
Tại Đồng Tháp, Hội Nghị khắc phục hậu quả lũ lụt vừa qua của chính phủ (xin xem bài " Về miền Tây cuối năm 2000") đã cho thấy giới chức lãnh đạo và chuyên môn trong nước đã chấp nhận giải pháp "sống chung với lũ" vì không thể cãi lại thiên nhiên mà phải tận dụng thuận lợi để sống với "mùa nước nổi" (chủ yếu là ngư nghiệp và chế biến thủy sản). Có thể vì hoàn cảnh nghèo khó của xứ sở, vì trình độ chuyên môn(?) cũng hạn chế, vì sự ổn định (?) trong đời sống thường ngày của người dân địa phương, chính quyền đã không còn muốn chạy, né hay chống lại thiên nhiên nữa mà phải chọn cơ cấu kinh tế: 2 vụ lúa + 1 vụ tôm và du lịch "mùa nước nổi" cho vùng rừng tràm ( đặc biệt là Tràm Chim Tam Nông, Đồng Tháp - xin xem bài "Tràm Chim Tam Nông" viết từ năm 1996). Hầu hết người dân địa phương mà tôi có dịp trò chuyện đều biết rất mù mờ, thậm chí hoàn toàn không biết và cũng không cần biết đến những vấn đề quan trọng có ảnh hưởng đến sự sống còn và tương lai của họ & gia đình họ. Với họ, bữa cơm sắp tới mới là thực tế quan trọng nhất mà họ quan tâm lo lắng nhất. Họ đang sống trên vựa lúa lớn nhất nước, đang kiếm ăn trên mảnh đất phì nhiêu nhất nước, bên cạnh con sông lớn với nhiều cá tôm, chưa kể là còn biết bao tặng phẩm quý báu khác của Tạo Hóa dành cho họ; thế nhưng thực tế cho tôi thấy họ là một trong người Việt Nam nghèo nhất nước, nhiều gia đình chen chúc trong những cái chòi trống trơn, hay chỉ là một chiếc xuồng, một cái bè trôi nổi phải kiếm từng chén cơm, con cá...mỗi bữa, phải bươn chải mưu sinh từng ngày mà vẫn nghèo và đói! Khi mưa bão, lũ lụt (thiên tai), họ chỉ biết chịu đựng và chấp nhận số phận không may của một kiếp người! Chính quyền địa phương cũng thiếu quan tâm (và khả năng?) trong việc tìm kiếm biện pháp giúp đỡ cho người dân nghèo ở đây sớm ổn định cuộc sống và thoát kiếp nghèo đói; có lẽ chính quyền đã quá bận lo những việc "đại sự" gì đó mà "dân đen" thì chẳng đáng cho họ để ý hay chăng? Tôi chỉ không đồng ý với việc các tỉnh đã dự tính làm đường đất đỏ trong các vùng ngập lụt thay vì tu sửa và tráng nhựa (AC Paving) bởi họ cho rằng từ nay, hàng năm sẽ có lụt và không thể lãng phí tiền của để tráng nhựa lại những con đường sẽ bị nước lụt tàn phá vào mùa mưa mỗi năm. Tại sao họ không nghĩ tới chuyện vẫn tráng nhựa (AC Paving), thậm chí vẫn có thể tráng ximăng (Hà Tiên), vừa làm hệ thống cống & mương thoát nước (drainage system) cho đàng hoàng lại, vừa phải có biện pháp chống xói mòn (erosion control), bảo vệ dốc (slope protection) của tất cả các con đường bằng cách trồng cây (landscaping) và nhiều cách khác nữa, chưa kể đến việc phải tính toán lại chuyện thoát lũ ra biển sao cho hợp lý và khoa học hơn, cho dù phải đối đầu khá nan giải với đồng bào đang sống với nghề nuôi tôm vùng cửa sông & ven biển. Họ thật sự khó khăn trong bài toán vĩ mô lẫn vi mô, trong cách quản lý/ điều hành/ kết hợp lẫn trong việc tìm kiếm những biện pháp khoa học - kinh tế (chuyên môn) cho những vấn đề trước mắt và lâu dài của đồng bằng sông Cửu Long. Tôi rất mong những nhà khoa học, kinh tế, chuyên viên đã từng sinh ra và lớn lên từ đồng bằng sông Cửu Long sẽ góp sức cho trường đại học Cần Thơ và An Giang (mới mở!) nói riêng, cho đồng bằng sông Cửu Long nói chung để người dân vùng đất này sẽ có một tương lai sáng sủa hơn. Chương trình "Nhà ở cho nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long" vẫn dậm chân tại chổ khi mà ngân sách đầu tư cho nghiên cứu và thí nghiệm hầu như ...nhỏ giọt (!), thành quả bước đầu cũng chưa thật sự hấp dẫn "đối tượng phục vụ" với những mobile homes, nhà tiền chế/ lắp ráp trên khung sắt, mái lợp tôn là chính. Giới kiến trúc và xây dựng trong nước cũng không mấy ai thích thú tham gia; trong khi tôi lại không đủ thời gian để học hỏi kinh nghiệm xây nhà của bà con nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long hầu có thể tìm ra cách cải tiến sao cho những phương cách xây dựng mới của ngoại quốc có thể áp dụng cho vùng đất nghèo khổ này của quê hương tôi.
Đến thành phố Rạch Giá vào buổi tối khi dãy đèn đường thắp sáng thành phố với hàng landscaping median khá đẹp, khu chợ mới và dãy phố xung quanh đó trông thật khang trang. Chợ cũ đã giải tỏa, nay là một quãng trường rộng thoáng với tượng ông Nguyễn Trung Trực. Qua 1 đêm tại thành phố đang đổi mới nhanh chóng nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long này, trong khách sạn Phương Nam không được sạch sẽ và đàng hoàng cho lắm. Người dân ở đây đã có cuộc sống khá hơn, thành phố đẹp hơn xưa nhiều. Sáng hôm sau, tôi đến xem miếng đất mà Rạch Giá đang ra sức đầu tư với chương trình lấn biển nghe chừng rất "vĩ đại"nhưng thực tế là tôi thấy chưa thích hợp trong giai đoạn hiện nay khi mà Rạch Giá còn rất nhiều vùng đất cần được đầu tư & khai thác đúng mức hơn, còn có nhiều vấn đề cấp thiết hơn nên giải quyết trước, chẳng hạn: giá như có thêm một quốc lộ mới dẫn vào Rạch Giá hơn là chỉ có 1 con đường "độc đạo" vừa nhỏ hẹp với phố xá tấp nập 2 bên đường, vừa xuống cấp mà việc tu bổ hay nâng cấp vá víu từng đoạn cũng không phải là hay lắm. Chính nhu cầu này rất cần cho Rạch Giá về kinh tế - giao thông- quốc phòng. Mong rằng Rạch Giá sẽ có chương trình phát triển & đầu tư đúng chổ, đúng lúc hơn là chỉ biết chạy theo lợi nhuận của những tập đoàn tư bản nước ngoài. Sau đó, tôi đi Hà Tiên - mảnh đất cực Nam Việt Nam, cách Rạch Giá gần 100 km - bằng xe ôm. Anh tài xế xe ôm cũng là người hướng dẫn viên du lịch cho tôi về thăm lăng Mạc Cửu, vài thắng cảnh, di tích, hang động nổi tiếng:Thạch Động, núi Đá Dựng, Phù Dung Cổ Tự (do một ái thiếp của Mạc Cửu lập ra), chùa Gạch, núi Lăng (khu mộ của gia tộc Mạc Cửu), chùa Tam Bảo (Mạc Cửu từng ở đây),v.v... mà thi sĩ Đông Hồ đã ca ngợi qua nhiều tác phẩm của ông. Đi ra khu nhà máy ximăng Hà Tiên & Sao Mai (mới mở), qua các hòn núi đá vôi và nhiều hang động tuyệt đẹp (như hòn Phụ Tử, hòn Chồng, hang Cá Sấu, chùa Hang, v.v...) ở Kiên Lương. Đến 3 giờ chiều mới ghé cơ sở của nghệ nhân Phan Kỳ Sanh xem nhiều sản phẩm mỹ nghệ làm bằng đồi mồi rồi đi tắm biển Hà Tiên. Hà Tiên đang phát triển khá nhanh nhằm nối liền Rạch Giá với khu biên giới Cambodia nên đường phốù mở rộng hơn, nhà cửa khang trang, chợ búa cũng tấp nập. Hà Tiên xứng đáng là 1 thắng cảnh bậc nhất mà Việt Nam chưa đầu tư đúng mức ! Anh xe ôm khuyên tôi ở lại Hà Tiên môt đêm và cố gắng ra đảo Thổ Chu nhưng tôi phải về thị xã Rạch Giá để sáng mai còn đi ra Phú Quốc.
Trở về Rạch Giá ngay chiều hôm đó, tôi đến viếng miếu thờ ông Nguyễn Trung Trực và Nhà Văn hóa Nguyễn Trung Trực cạnh bến đò. Lần đầu tiên ra Phú Quốc - một hải đảo của Việt Nam, tôi thật hồi hộp và vui mừng. Từ Dương Đông qua An Thuận và Hàm Ninh, tôi có ghé qua Suối Tranh, Thác Tranh và thấy con đường nối liền 2 phía của hải đảo này đang được mở rộng và nâng cấp. Chính sách bảo vệ rừng và động thực vật quý hiếm được thực hiện khá tốt ở PQ. Sân bay đang cải thiện và tu bổ. Bến tàu Dương Đông, Dinh Cậu, chùa Sùng Hương và bãi tắm rất luộm thuộm, dơ bẩn với nhiều rác và hư hại. Cảng An Thới và Hàm Ninh cũng đang cố gắng khai thác kinh tế và chú ý đến tiềm năng du lịch với vốn thiên nhiên sẳn có. Quân đội làm kinh tế rất mạnh, từ trồng tiêu, làm nước mắm, khai thác & chế biến hải sản(nuôi ngọc trai chẳng hạn), mở khách sạn và kinh doanh du lịch. Nhiều khách sạn nhỏ mới xây, như Tropicana, Saigon-Phú Quốc resort... giữa một rừng dừa xanh mát. Hiện nay có khoảng 1000 - 2000 du khách đến Phú Quốc mỗi tuần vừa bằng tàu (cruise), vừa bằng máy bay từ Saigon, đa số là người Thái Lan và Tàu từ Singapore, Mã Lai, Thái Lan, Đài Loan, Hongkong... Họ thích thú với những mặt hàng thủ công mỹ nghệ, hải sản, tiêu, nước mắm và ăn uống khá rẻ. Mãi dâm và AIDS đang lây lan khá nhanh ở Phú Quốc qua ngư phủ và số ít du khách. Quy chế ưu đãi dành cho những ai tình nguyện phục vụ hải đảo xa này đã thu hút khá nhiều nhân lực từ nhiều vùng đất khác đến đây định cư, lập nghiệp và xây dựng đảo này. Trên chuyến máy bay rất lịch sự của Hàng Không Việt Nam đưa tôi về lại Rạch Giá đã cho tôi "làm quen" được vài người dân Rạch Giá, biết thêm được vài điều về địa phương này(xin xem bài " Về miền Tây cuối năm 2000"). Từ giã hải đảo xa nhất về phía Tây Nam của Tổ Quốc,tôi chỉ cầu mong sao cuộc sống của người dân ở đây sẽ ngày càng tốt đẹp hơn và hải đảo này cũng từ ng là một "điểm hẹn" cho mơ ước "Về Với Biển Đông" (xin xem bài "Về Với Biển Đông" viết từ năm 1994) cũa tôi.
Trở về sân bay Rạch Sỏi, tôi đi xe đò về Mỹ Tho và Gò Công trước khi về Saigon. Trở lại bến bắc (phà) Vàm Cống và cầu Mỹ Thuận rồi ghé Rạch Miễu, tôi có một điều mâu thuẫn: vừa muốn có một cây cầu treo tại Vàm Cống và Rạch Miễu, tôi vừa muốn ngồi trên chiếc phà qua sông rộng trong gió mát nhìn thấy quê mình hôm nay mà nhớ lại thưở còn bé theo cha mẹ về quê chơi, sao mà bùi ngùi lẫn thích thú! Sông Cửu Long mênh mông và đậm màu phù sa sẽ là một "xa lộ trữ tình" cho "du lịch xanh."
Vĩnh Long, Mỹ Tho và Bến Tre bây giờ cũng khai thác "du lịch xanh" mạnh lắm, du khách tấp nập về các vườn cây ăn trái hưởng thú nhà quê, nghe ca vọng cổ, ăn uống thoải mái trong không khí mát mẻ, thanh tịnh. Vĩnh Long có thêm cầu Mỹ Thuận, có khu du lịch Trường An nhưng Vĩnh Long vẫn là một tỉnh mà dân nghèo chiếm tỉ lệ khá cao, dù dân Vĩnh Long không thiếu người làm lớn trong chính quyền cũ lẫn mới! Mỹ Tho trông có vẻ khá hơn nhưng vẫn còn xô bồ, luộm thuộm như một cô gái quê đang cố che giấu bớt vẻ quê mùa, nghèo hèn của mình trước con mắt thiên hạ!. Chùa Vĩnh Tràng ở Mỹ Tho nằm trên đường từ Mỹ Tho ra ngoại ô đi về Gò Công cũng đã xuống cấp trầm trọng mà chính quyền chỉ biết khai thác kinh doanh du lịch chứ chưa đầu tư đúng mức cho việc bảo tồn và trùng tu. Mỹ Tho hôm nay ra sức kinh doanh du lịch "miệt vườn" cho du khách vào thăm các vườn cây ăn trái ở cồn Tân Long, cồn Qui, cồn Phụng, cù lao Thới Sơn, hay về tận cù lao Tân Phong, Ngũ Hiệp, chợ Cái Bè , Cai Lậy. Qua phà Rạch Miễu, tôi nghe bà con nói về dự án xây cầu Rạch Miễu vượt sông Tiền tưởng chừng quy mô hơn cả cầu Mỹ Thuận (vốn khoảng 600 tỷ đồng Việt Nam, dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2005 cùng lúc với cầu Cần Thơ, có chiều dài 3030m, rộng 12m, cũng dây văng/ suspension với 2 trụ tháp như cầu Mỹ Thuận) mà lòng thầm mừng cho Bến Tre. Bến Tre bây giờ khá hơn nhiều so với những năm trước 1985 nhưng nông ngư nghiệp vẫn chưa đủ giúp cho đồng bào quê tôi đỡ khổ hơn mà chỉ đủ ăn, nhà nào có thân nhân ở nước ngoài hay đang là đảng viên, cán bộ Nhà Nước thì đỡ hơn.
Về đến quê hương của Nam Phương Hoàng Hậu, viếng đền thờ ông Nguyễn Trung Trực và Phạm Đăng Hưng mà bùi ngùi khi Gò Công hôm nay cũng còn nghèo lắm. Một bên là biển ngập sình(với nghêu sò là chính), một bên là nghề làm ruộng, làm vườn (nổi tiếng với cây xơ-ri), nhiều cô gái Gò Công rất đẹp nhưng đa số vẫn phải ...tha phương cầu thực!
Suốt 10 ngày ở miền Tây, tôi thật sự ngạc nhiên khi thấy người dân quê tôi quá đỗi hiền lành, chỉ biết chịu đựng, không hề dám lên tiếng góp ý, đòi hỏi hay than phiền gì về một số cán bộ, viên chức Đảng & Nhà Nước quá yếu kém về khả năng quản lý và chuyên môn nhưng lại thừa kiêu căng, quan liêu, hách dịch như những ông Tướng thời chiến, thậm chí tham ô, hạch sách đủ điều, lắm lúc hết sức "nguyên tắc" ...một cách vô lý và dốt nát! (xin xem bài " Về miền Tây cuối năm 2000"). Vùng đồng bằng sông Cửu Long vẫn được xây dựng và phát triển dựa trên nông ngư nghiệp là chính, bây giờ có thêm "du lịch xanh" nhưng kỹ nghệ thì ...hầu như chưa có gì đáng kể! Rất tiếc là tôi chưa được coi múa lu (như bài viết của ông Nguyễn Hữu Chung về nền văn minh cái lu), chưa được dự ngày Tết Chol Chnăm Thmây và lễ Hội miếu bà Chúa Xứ rất long trọng ở vùng đồng bằng sông Cửu Long này (xin xem sách "Cửu Long cạn dòng, biển Đông dậy sóng" của nhà văn - bác sĩ Ngô Thế Vinh). Hẹn lần sau!
IV. Trở lại Saigon :
Đến Bình Chánh là đã thấy Saigon hôm nay phát triển ra sao. Đường xá mở rộng thêm, nhà cửa tiếp tục sửa sang và xây mới san sát nhau, từ Xa Cảng miền Tây đến Hùng Vương (quận 5), trông thật ngợp mắt. Xe cộ nhiều quá (nhất là xe gắn máy của Trung Quốc) nên lúc nào cũng thấy cảnh chen lấn, kẹt xe, cũng nghe bóp còi ầm ĩ. Dân Saigon bàn tán xôn xao về chuyến đi của Clinton nhiều hơn là quan tâm đến chuyện Lý Tống rải truyền đơn. Tôi cũng tò mò vào quán phở 2000 để xem tiệm ăn mà Clinton đến ăn có gì ngon lạ hơn không? Sau đó, tôi ghé qua khách sạn New World(nơi Clinton tạm trú), rồi đến thăm trường Lê Quý Đôn. Tôi vui mừng khi thấy trường cũ của tôi hôm nay có hoa viên đẹp hơn, có tượng ông Lê Quý Đôn ngay lối cổng chính, các cổng khác đều xây sửa lại đẹp hơn, trừ phía Trần Quý Cáp (tức Võ Văn Tần bây giờ). Ra công trường Chiến Sĩ, theo đường Duy Tân đến khu nhà thờ Đức Bà thấy mấy cao ốc mới và đến ăn lunch special ngay trên đường Đồng Khởi(Tự Do cũ) mới nghe chuyện người Úc sẽ đến quay phim "Người Mỹ thầm lặng" ngay trước khu Nhà hát thành phố này. Tôi vào khu Eden tìm hiệu sách cũ để mua vài cuốn sách như ngày xưa tôi vẫn đến đây đọc sách ...ké! Đường Nguyễn Huệ có thêm 1 khu shopping mới, có nhà hàng Tàu ăn uống như ở Hongkong, Chinatown ở Los Angeles vậy, có lẽ ngon hơn so với nhà hàng Ngân Đình ngay Bến Bạch Đằng vừa bán mắc, restroom lại dơ bẩn , bê bối mà đa số khách cũng chỉ là Tàu Đài Loan dẫn gái bao vào đây !
Đường Lê Thánh Tôn đang mở rộng, khu Sở Thú và chợ Thị Nghè đang giải tỏa, dự án xây đường ngầm qua sông Saigon (đường mới mở từ Bình Chánh qua quận 8, 5 & 1, tới cầu Calmette mới có đường hầm dài 1970 m qua sông Saigon về phía Thủ Thiêm cho đến ngã ba Cát Lái). Đường Xuyên Á đã khởi công và đó sẽ là trục xương sống phát triển của khu kỹ nghệ Saigon - Bình Dương - Biên Hòa. Trước cổng lăng ông Lê Văn Duyệt bây giờ là điểm buôn bán cây cảnh khá xô bồ. Chợ Bà Chiểu có vẻ khang trang, tấp nập. Đi về Gò Vấp, tôi mới thấy quận này đã có mật độ dân cư dày đặc cho dù ngã tư An Sương và xa lộ Đại Hàn vẫn tiếp tục mở rộng nhưng dường như không còn đất để chen chúc hơn nữa. Bãi rác Đông Thạnh vẫn tấp nập những người nghèo đi moi rác kiếm sống, đông nhất là trẻ em. Qua Thạnh Lộc để đi viếng chùa Bà và chùa Tây Tạng ở Bình Dương, tôi mới có thể thấy ngoại ô Saigon và tỉnh Bình Dương hôm nay phát triển nhanh chóng như thế nào. Tôi cũng có dịp đi lên khu Tân Sơn Nhất, theo đường Cộng Hòa lên Tân Bình và Hóc Môn để thấy Saigon bùng nổ (booming), có lẽ Củ Chi sẽ không còn là ngoại ô chỉ trong vòng vài năm nữa! Sắp tới sẽ xây cầu Phú Mỹ nối quận 2 và quận 7 để có thể giải tỏa lưu lượng xe ngày càng nhiều từ miền Tây qua miền Đông và ngược lại, cũng như hàng hóa sẽ từ cảng không phải đi qua trung tâm Saigon như xưa nay nữa. Xa lộ Long Thành - Bà Rịa - Vũng Tàu cũng gấp rút thi công để nối khu kỹ nghệ và du lịch Bà Rịa - Vũng Tàu với Saigon nhanh hơn. Các khu vui chơi của Saigon hôm nay đã bắt đầu vượt quá sức chứa, trong khi các quán ăn và các tụ điểm sân khấu ca nhạc kịch cũng tấp nập về đêm. Dân Saigon ăn chơi khiếp thật! Bất cứ thú vui mới nào được du nhập vào Saigon cũng đều được dân Saigon đón nhận mau chóng, nhất là những hình thức đua đòi, hưởng thụ trụy lạc! Bên cạnh đó, cần ghi nhận lớp trẻ hiếu học đang vươn lên rất nhanh về kỹ thuật, tin học, ngoại ngữ và khả năng hội nhập mau lẹ vào cộng đồng thế giới, nhất là sau khi việc du lịch ra nước ngoài dễ dàng hơn. Sách báo ở Saigon cũng đa dạng và phong phú hơn những nơi khác, kể cả Hà Nội. Trường học lúc nào cũng tấp nập, có lẽ cần xây thêm nhiều hơn trường mới và đào tạo giáo viên mới đáp ứng đủ nhu cầu dạy & học. Chương trình học khá nặng, nhất là bậc phổ thông nên có khi cha mẹ phải học chung với con hoặc phải cho con học thêm sau giờ chính khóa thì con em mới có thể học nỗi ! Giới con buôn giáo dục cũng đang đổ xô vào Saigon để đầu tư và kinh doanh một thị trường chữ nghĩa béo bở!
Nguyễn Đạt