Nguyễn Đạt
Trích đăng với sự chấp thuận của tác giả
và của
VI. Miền Trung:
Tôi mua vé của Sinh Café để đi từ Saigon ra Hà Nội và viếng Hạ Long với giá rẻ không ngờ. Xe bus khá rộng, đa số khách là người ngoại quốc (chủ yếu là từ Âu Châu). Ghé đổ xăng ở ngã ba Vũng Tàu , gần căn cứ Long Bình cũ mà nay là những dãy nhà cao tầng san sát nhau cũng là nơi buôn bán sầm uất. Một siêu thị của Pháp cũng khá tấp nập người ra vào. Cửa ngõ dẫn vào thành phố Biên Hòa hôm nay đã có thêm một cái cổng cao lớn khang trang. Chúng tôi ghé ăn sáng ở ngã ba Dầu Giây trong một tiệm ăn mà sau này tôi mới biết đó là một trong những chi nhánh của cả một hệ thống nhà hàng dọc theo các quốc lộ chẳng khác gì McDonald hay Burger King ở Mỹ. Rừng cây cao su bây giờ trông thưa thớt nhưng lại tấp nập khá nhiều quán lều dựng lên ven đường. Bắt đầu vào Bình Thuận, tôi thấy khá nhiều vườn cây thanh long xanh tươi trùm trên những cột trụ. Nghe nói đây là loại cây ăn trái xuất khẩu của tỉnh này nên du khách nào cũng muốn mua ăn thử chứ người Việt Nam chúng ta thì cũng chẳng lạ gì loại trái cây có vỏ màu đỏ tươi, ruột trắng chi chít những hạt đen như hột é, ăn khá ngon & mát miệng. Vào đến Phan Thiết, xe bus ghé vào quán cơm Hoàng Yến và cũng là đại diện cho Sinh Café tại đây. Tôi thích món cá trê vàng chiên dòn chấm mắm gừng, canh chua cá, thịt kho tiêu, giá cũng rẻ. Sau đó, tôi vào Mũi Né, tới bãi Ông Địa, lên đồi cát, qua Hòn Rơm, ghé Cổ Thạch và dinh Thầy Thím, xem bà con bắt và ăn con dông mà thấy tội cho cả con vật lẫn người đi săn bắt trên một vùng sa mạc nóng và cằn cỗi này của Việt Nam. Ngủ một đêm tại Mũi Né, bạn sẽ thấy nơi đây có những bãi biển và đồi cát đẹp hơn Long Hải, Vũng Tàu nhiều và cũng không quá ồn ào, xô bồ, phức tạp, chỉ ngại một điều: vệ sinh (vệ sinh chung quá tệ!). Khu nhà nghĩ mát (resort) nơi đây có lối thiết kế (design) bắt chước theo kiểu resort của Thái hay Mã Lai, có cả sân golf và landscaping trông khá đẹp nhưng chưa có nét độc đáo gì của một vùng biển Việt Nam mà tôi trông đợi! Kiến trúc Việt Nam vẫn chưa hình thành được một trường phái độc đáo tiêu biểu cho riêng dân tộc mình mà cứ thích cóp nhặt, vay mượn, sao chép từ xứ người một cách khó coi, thiếu tìm tòi, nghiên cứu!
Rời Phan Thiết, nơi đang đổi mới và trù phú hẳn lên với kỹ nghệ du lịch và nông nghiệp đang phát triển mạnh mẽ chứ không chỉ có nước mắm nổi tiếng, tôi đi ra Ninh Thuận - vùng đất của người Chàm với những ngôi tháp cổ còn sót lại nay đang được trùng tu nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch là chính chứ chưa thật sự đáp ứng yêu cầu bảo tồn một di tích văn hóa - nghệ thuật có tính lịch sử với kỹ thuật & nghệ thuật khá độc đáo mà cho đến hôm nay các công trình nghiên cứu vẫn chưa giúp các chuyên viên trong & ngoài nước thấu hiểu tường tận về từng viên gạch và cách xây tô của người Champa xưa. Hy vọng rằng nền văn hóa này sẽ không bị mai một.
Cây thuốc lá là nguồn thu nhập quan trọng cho người dân NinhThuận.
Đến Cam Ranh vào lúc chiều xuống, trẻ em tan trường tíu tít về nhà khiến con đường chúng tôi đi lại vui hơn. Cam Ranh có vẻ phồn thịnh, đường sá rộng thoáng, phố chợ tấp nập, trái cây và hàng quán bán dọc 2 bên quốc lộ trông rất vui mắt.
Vào đến Nha Trang lúc 7:30pm, check-in xong là chúng tôi chạy đi tắm ngay để kịp đi ăn cơm tối và xem một chương trình ca - múa dân tộc mà người tài xế xe bus quảng cáo trên đường di. Hóa ra là một chương trình phụ diễn giúp vui cho nhà hàng & khách sạn nên cũng ...không có gì độc đáo, đặc sắc như du khách mong đợi! Tôi bỏ ra biển, đi dọc theo bãi biển suốt con đường Trần Phú để nghe tiếng sóng biển mà nhớ lại 18 năm về trước đã ghé lại nơi đây. Nhiều khách sạn và quán ăn mới mọc lên nhưng con đường này vẫn còn êm vắng. Sáng hôm sau, tôi thức dậy thật sớm để đi ra Dốc Lết tắm biển và ăn trưa xong lại vội vã về ghé Hòn Chồng, đến viếng Tháp Chàm Thiên Y A Na ngay trên dốc cầu đá gần Xóm Bống (rất nhiều tháp Chàm đang trùng tu như vậy) rồi qua viếng chùa thật nhanh để kịp đón chuyến tàu ra hòn Tằm rồi trở vào thăm khu hồ cáTrí Nguyên (aquarium hình chiếc thuyền buồm hóa thạch). Tối hôm đó, ăn nem nướng xong là tôi ra chợ Đầm xem có thay đổi gì không rồi đón xe bus của Sinh Café để đi tiếp về phía bắc, không còn thời gian để đi tắm bùn trị bệnh như nhiều người rủ rê.
Đi suốt đêm, ngủ chập chờn trên xe bus, ngồi bên cạnh tôi là một người con của khách sạn Vĩnh Hưng ở Hội An mà tôi sẽ ngủ lại vào tối mai. Chị giới thiệu cho tôi về Hội An, nhất là đèn lồng mà chị đang sản xuất và chào hàng ở Nha Trang. Qua Đại Lãnh, tôi vẫn thấy nơi đây không khá hơn ngày xưa bao nhiêu cho dù đây là 1 trong những bãi tắm đẹp nhất Việt Nam.
Dừng lại ăn cháo khuya ở Sông Cầu, tôi chợt nhớ ngày xưa tôi cứ mơ mộng là sẽ thấy nơi đây trở thành một vùng du lịch với vùng biển êm sóng lặng gió nhưng Sông Cầu ngày nay tuy khá hơn trước nhiều nhưng rõ ràng vẫn chưa có gì lạc quan hơn. Ngay cả Tuy Hòa, Phú Yên có khá hơn xưa nhưng tôi thật sự không thấy một cơ sở đầu tư sản xuất nào đủ để đưa vùng này phát triển vững mạnh, ngay chuyện nuôi tôm sú rầm rộ hiện nay có khác gì dịch nuôi chim cút dạo nào? Cả một vùng đang bị ô nhiễm và phá hoại một cách nghiêm trọng mà dường như chưa thấy ai đau xót, trong khi Phú Yên đang ra sức kinh doanh du lịch sinh thái, nghe nói có cả leo núi , du thuyền lòng hồ Sông Hinh, tham quan di tích Đá Bia & Nhất Tự Sơn, v.v... Tôi thắc mắc: Tại sao Phú Yên không bảo vệ những vốn quý đang có mà phải ra sức tạo thêm cái mới tốn kém hơn trong khi Phú Yên còn nghèo lắm?
Qua Bồng Sơn, bước vào xứ dừa Bình Định, dừa nhiều nhất có lẽ là ở Tam Quan, không thua gì Bến Tre ở miền Tây Nam Việt! Bình Định cũng còn khá nhiều tháp Chàm của một thời Đồ Bàncòn là kinh đô của vương quốc Campa hấp dẫn du khách và cảng Quy Nhơn cũng khá tấp nập nên nhìn chung Quy Nhơn & Bình Định khá hơn xưa nhiều lắm. Đến Sa Huỳnh thì cầu bị hư, xe kẹt lại từ 9:30pm đến gần 6 giờ sáng mới sửa chữa xong và giải tỏa được nạn kẹt xe. Suốt đêm, tôi cứ đi lại dọc theo đường xe lửa, nhìn ra hàng dừa bờ biển Sa Huỳnh chứ không tài nào chợp mắt nỗi. Tôi dự trù sẽ ghé bãi biển Sa Huỳnh - nơi có nhiều cổ vật thời đồ sắt, ghé ăn cua Huỳnh Đế nổi tiếng và tắm biển nhưng không còn kịp thời gian nữa. Người dân ở đây tuy nghèo nhưng có lẽ họ còn khá hơn nhiều so với người dân ở miền Tây Nam Việt đang sống ở những vùng ngoại ô hẻo lánh - không phải là nạn nhân của nạn lụt thế kỷ mà tôi vừa tiếp xúc tuần qua.
Qua Quảng Ngãi, con đường đang tu bổ và mở rộng nên còn lầy lội và trơn trợt dù cát rất dày. Nước sông Trà Khúc dâng cao mấp mé hàng chữ "Quảng Ngãi" mà phía bên trên kè đá là một nhà hàng & khách sạn Sơn Trà khang trang nhưng vắng khách. Lác đác vài người đi dọc theo bờ sông vớt củi trôi từ rừng trên núi xuống. Bên kia là thị xã khá tấp nập. Muốn ghé vào Dung Quất nhưng không còn thời gian nên đành đi vào thị trấn để kịp đón xe ôm theo quốc lộ 26 đi hơn chục cây số vào thăm khu chứng tích Sơn Mỹ tức làng Mỹ Lai, với nhiều di tích về chuyện lính Mỹ đã tàn sát hơn 100 trăm thường dân Việt Nam sống ở làng Mỹ Lai vào năm 1968 nhưng có 1 điều khá buồn: tại sao thủ phạm tàn sát thường dân ở Mỹ Lai đã ra tòa nhận tội nhưng những thủ phạm đã ra lệnh tàn sát tập thể hàng ngàn thường dân ở Huế vào Tết Mậu Thân thì chưa thấy ai đưa ra điều tra hay xét xử ? Còn những thủ phạm đã pháo kích vào trường học ở Cai Lậy(Mỹ Tho), Bình Minh(Vĩnh Long) năm xưa, họ có thể sống tự do thoải mái được sao? Thôi thì cứ để "Tòa án" lương tâm & lịch sử sẽ "phán xét" họ !
Rời Mỹ Lai, tôi lại hối anh xe ôm đưa đi bãi biển du lịch Mỹ Khê, đòi xem cho được cua Huỳnh Đế (nửa cua nửa tôm) rất quý hiếm chỉ có ở vùng biển này. Trong quán, tôi còn ăn thử món con don (một loại nghêu/ hến nhỏ xíu) nấu canh ăn với bánh tráng (thiệt tình tôi không thấy "hấp dẫn" như lời giới thiệu của anh xe ôm!), cá bống (nhiều loại cá bống khác nhau, chỉ có điều là hơi nhiều xương!), mua thêm mấy bịch khô bò, kẹo gương, mạch nha, đường phèn để ăn dọc đường. Rất tiếc là tôi không đến được thành cổ Châu Sa, căn cứ Chu Lai cũ, núi Thiên Ấn. Người dân Quảng Ngãi rất chịu khó, có nghị lực, ăn để mà sống chứ không hoang phí, biết lo lắng, cần kiệm từng chút một.
Tạm biệt Quảng Ngãi, tôi lại hối hả ra Hội An. Đến "phố cổ" Hội An vào lúc trưa, tôi vội đi bộ ra khu "phố cổ", mua vé xong là theo chân anh hướng dẫn viên du lịch tên Trương Hữu Trí - một người rất am tường về kiến trúc và lịch sử văn hóa của Hội An mà tôi hết sức khâm phục trình độ hiểu biết/ kiến thức lẫn tư cách của anh (Việt Nam cần có những hướng dẫn viên du lịch có trình độ như vậy!). Qua anh Trí, tôi mới được biết ảnh hưởng lớn lao của 5 nhóm lớn của cộng đồng người Hoa( Quảng, Triều Châu, Phúc Kiến...) tại vùng đất này, rõ ràng nhất là Chùa Cầu, các đình miếu, nhà phố cổ... chứ thực ra người Nhật cũng không có mấy "di tích" còn tồn tại đến hôm nay. Theo chân anh, tôi được ghé vào thăm hầu hết những di tích chính của phố cổ Hội An sau khi ăn trưa với món cao lâu và bánh xếp nước trông đẹp như một đóa hoa trong ngần mà chỉ ở Hội An mới có để thưởng thức. Tại nhà thờ của tộc Trần, tôi mua "ủng hộ" vài bộ pyjama bằng lụa cho 3 cô em gái của mình, vài pho tương với vài bộ ấm tách trà bằng gỗ và đá khá mỹ thuật và công phu. Ngủ đêm tại khách sạn Vĩnh Hưng 2 mà tôi có cảm tưởng như đang sống trong một nhà trọ Trung Hoa. Tiếc làm sao khi đêm hôm đó không phải là ngày rằm để tôi có thể thấy những ngọn đèn lồng lung linh thắp sáng phố cổ Hội An thay cho ánh đèn điện bình thường! Có lẽ sẽ phải hẹn với Hội An một đêm rằm có trăng sáng trên trời và những ngọn đèn lồng thắp sáng trước những căn nhà khu phố cổ Hội An này trong một tương lai không xa! Gần 200.000 du khách đã đến phố cổ Hội An, giúp Hội An vừa bảo tồn phố cổ, vừa nuôi sống người dân Hội An nên chính quyền lẫn dân chúng địa phương cũng biết ra sức bảo vệ và xây dựng Hội An tốt hơn.
Tôi ra Đà Nẳng vào lúc sáng sớm để kịp dạo phố và xem Đà Nẳng hôm nay "đổi mới" ra sao. Trọ tại một khách sạn nhỏ dọc theo bãi biển Thanh Bình và dạo chợ Đà Nẳng rất sầm uất, khang trang với đường phố đang mở rộng, hàng hóa đủ loại giống như Saigon, xem chừng khá hơn Cần Thơ nhiều. Tôi theo một anh bạn đi viếng chùa rồi về tắm biển. Sáng hôm sau, tôi lại vội vã ra Non Nước và Ngũ Hành Sơn. Thích nhất là những bức tượng đá khắc chạm công phu rất đẹp từ bàn tay những người thợ đục đá và nghệ nhân vùng này, như trong vườn tượng của anh Nguyễn Long Bửu, cụ Lê Bền, anh Chí Linh. Tiếc là không còn thời giờ đi xem khu di tích cổ Mỹ Sơn đươc !
Đến Huế vào lúc 8 giờ tối, lúc trời đang mưa nên tuy Huế có thêm nhiều khu phố lầu buôn bán nhộn nhịp sáng trưng ánh đèn nhưng tôi lại thấy buồn ...ngủ nên chỉ còn biết check -in xong là đi tắm ra rồi ăn một tô bánh canh xong là lên giường ngủ một giấc tới sáng. Tờ mờ sáng, tôi đã vội vã đi bộ qua cầu Tràng Tiền chụp ảnh rồi chạy ngay đến chợ đông Ba, ngược qua Phu Văn Lâu vào cửa Thượng Tứ, đến xem hồ Tịnh Tâm, viếng Thành Nội, rồi vào điện Thái Hòa, ra cửa Ngăn thuê xe đi Kim Long ăn bún thịt nướng, vào lăng Minh Mạng thẳng thớm uy nghi, đến lăng Tự Đức qua những lối đi quanh co vào đến hồ sen thơ mộng, chạy ngược lại lăng Khải Định với lối trang hoàng nửa Tây nửa Tàu sặc sỡ và xa hoa một cách diêm dúa. Không còn thời giờ để đi lăng Gia Long, không có dịp ngồi đò nghe nhạc trên sông Hương, chỉ kịp ghé chùa Linh Mụ. Tôi vội vã đi ăn cơm hến Trương Định rồi ra cửa biển Thuận An, sau đó đi đến Phá Tam Giang và đầm Cầu Hai - đang khá lên nhờ nghề nuôi tôm sú nhưng cũng đang làm ô nhiễm và hủy hoại hệ sinh thái của vùng nước lợ tiêu biểu cho khí hậu nhiệt đới gió mùa Việt Nam để chụp vài tấm ảnh trước khi về khách sạn kịp đáp xe ra Hà Nội ngay tối hôm đó.
Xe bus đưa tôi rời "cố đô" Huế để ra Quảng Trị vào lúc chiều tối. Đường khuya vắng lặng nên tôi không nhìn thấy được "đại lộ kinh hoàng" của mùa hè năm 1972. Đến Bến Hải vào lúc nửa đêm nên tôi chỉ kịp nhìn thấy bên kia cầu mới là chiếc cầu Hiền Lương lịch sử với 1 tấm biển kỷ niệm.
Đường vào Quảng Bình gồ ghề với quá nhiều ổ gà, ổ voi mà anh tài xế chạy rất chậm và cẩn thận để không làm mất giấc ngủ của các anh chị Tây ba-lô. Tôi định dừng lại đây để ghé thăm động Phong Nha nhưng anh tài xế bảo tôi hãy đợi mùa hè sang năm vì lúc này mưa lắm!
Tờ mờ sáng, chúng tôi ghé Vinh để ăn sáng. Ở đây, chuyện buôn lậu đã trở thành một cách kiếm sống mà chính quyền phải chấp nhận ... "mắt nhắm, mắt mở" để người dân có thể sống & tồn tại! Có lẽ nhờ vậy mà người dân còn "bám trụ" Nghệ An!
Trưa đến Thanh Hóa. Đường xá của tỉnh cực Bắc Trung Việt này vừa rộng lớn, nhà phốù lại khang trang, quê hương của Tổng Bí Thư họ Lê quả là thịnh vượng hơn các tỉnh mà tôi vừa đi qua. Ghé ăn sáng, tôi hỏi thăm gia đình người chủ quán về Sầm Sơn, thấy không tiện nên hẹn dịp khác vậy!
VII. Miền Bắc:
Đi tới Ninh Bình, tôi đã đặt chân đến miền Bắc Việt Nam nhưng chỉ kịp ghé thăm Hoa Lư - kinh đô thời vua ĐinhTiên Hoàng nhưng chẳng biết làm sao để có thể đến rừng Cúc Phương nên có lẽ kỳ sau tôi sẽ phải cần đến một anh/ chị hướng dẫn viên hay một công ty du lịch địa phương.
Tôi đến Hà Nội vào lúc 5 giờ chiều, đường xá tấp nập người và xe. Anh phụ xế giới thiệu cho chúng tôi biết vài địa điểm như CôngViên LêNin, trường đại học Bách Khoa, hồ Hoàn Kiếm, chợ Đồng Xuân và 36 phố phường. Khách sạn Vạn Xuân, nơi mà tôi sẽ ngủ trọ suốt 3 ngày, nằm ngay giữa khu này! Tôi háo hức lấy phòng trọ(check - in), tắm rửa rồi đi ngay ra phố và quanh bờ hồ. Ngay trước mặt tôi là sinh hoạt của một Hà Nội về đêm với 36 phố phường nhộn nhịp. Hồ Hoàn Kiếm lung linh ánh đèn. Là một thủ đô vừa muốn giữ những cái cũ nhưng lại thèm thuồng "đổi mới" nên vẫn cứ phân vân, lưỡng lự trước ngã ba đường giữa "kinh tế thị trường" và "chủ nghĩa xã hội."
Sáng hôm sau, tôi ra Hạ Long. Qua cầu Long Biên, nghe anh hướng dẫn viên du lịch kể về lịch sử chiếc cầu lịch sử này mới thấy ảnh hưởng của "thực dân" vẫn còn lảng vảng đâu đây giữa lòng Hà Nội. Đê Yên Phụ vẫn đầy dẫy nhà lầu mới xây.
Đến Hải Dương mới thấy kỹ nghệ bánh đậu xanh đã giúp thành phố này mọc lên nhiều hơn những cao ốc đồ sộ. Ghé vào một tiệm thêu tranh bằng tay của các nghệ nhân mà đa số là trẻ em tàn tật và đó cũng là trạm dừng chân ăn sáng của đoàn du lịch chúng tôi. Hình như người ta dùng các em tàn tật này để kêu gọi lòng từ tâm nhân đạo của du khách giúp đỡ cho cơ sở sản xuất & kinh doanh của họ chứ không biết các em có thật sự được chăm sóc đàng hoàng từ chuyện kinh doanh này không?
Tới Hạ Long đã xế trưa. Chúng tôi rất thích bữa ăn ngon lành tại khách sạn ven biển này. Bên kia đường, dọc theo bờ biển là khu du lịch do Singapore đầu tư và khai thác. Chúng tôi vội ra bến tàu để kịp chuyến tàu ra biển thăm vịnh Hạ Long. Tàu rộng rãi, bàn ghế lịch sự, thủy thủ lái cẩn thận, hướng dẫn viên am tường và lịch sự nên cả 8 người đều vui thích với chuyến đi ra vịnh hôm nay. Biển êm, gió lặng và mát mẻ, càng đến gần các đảo càng thấy quê hương mình đẹp quá! Chúng tôi đươc chỉ cho thấy bãi biển Titov - một phi hành gia Nga đã đến tắm biển với ông Hồ Chí Minh tại đây nên ông Hồ đã lấy tên ông Nga đặt cho bãi biển nhỏ hẹp này. Tàu càng đến gần động Thiên Cung và hang Kẻ Gỗ, tôi càng thích thú với cảnh đẹp thiên hiên quá đẹp của các hòn đảo mọc lên giữa vịnh Hạ long trông như một bức tranh thủy mạc vĩ đại. các hang động này được Trung Quốc giúp đỡ trong việc thắp đèn và xây lối đi sạch sẽ hơn nhưng việc bảo tồn/ bảo vệ còn khá nhiều lỏng lẻo, sai sót; nhất là việc một số du khách Việt & ngoại kiều (chủ yếu là Hoa & Hàn !) vô ý thức đã viết tên & vẽ hình lên vách hang động một cách nhớp nhúa, trơ trẽn. Đêm hôm đó, khi dạo mát trên bờ vịnh Hạ Long, tôi được nghe nhiều góp ý rất cụ thể từ 1 người bạn Pháp, 1 Phần Lan và 1 từ San Francisco về du lịch, bảo tồn và môi sinh. Hôm sau, chúng tôi có dịp dạo quanh vịnh Hạ Long bằng thuyền, ghé Cổng Trời và một số đảo nhỏ, hang động trong vịnh Hạ Long trước khi trở lại thành phố Hạ Long để kịp đi Hải Phòng ra bãi biển Trà Cổ ngay sau cơm trưa. Có lẽ đây là bãi biển cho du khách tắm vừa đẹp, vừa sạch, vừa vắng nằm ở cực Bắc Việt Nam, sát biên giới Việt - Hoa. Tôi định ra đảo Cát Bà nhưng rất tiếc là chúng tôi phải lên đường về Hà Nội để kịp lịch trình đi miền núi.
Tối hôm đó, tôi thuê một chiếc xe đạp dạo quanh bờ hồ Hoàn Kiếm và 36 phố phường Hà Nội trước khi về check & gửi mail cho bạn bè ở Mỹ trong 1 quán café internet khá đông các bạn trẻ. Trên đường đi, ai cũng có thể thấy giới trẻ Hà Nội hôm nay ăn mặc thời trang, cũng ăn chơi, hưởng thụ, trụy lạc không thua gì giới trẻ Saigon với khách sạn, vũ trường, áo quần, xe máy, sex, nhạc Mỹ và xì ke, ma túy! Hà Nội về đêm cũng ồn ào, náo nhiệt và giới trẻ đã hòa nhập vào thế giới rất hồn nhiên.
Sáng sớm hôm sau, khi chạy bộ quanh bờ hồ, tôi gặp khá nhiều người Hà Nội tập thể dục hay xem báo, trò chuyện thời sự. Người Hà Nội cho tôi biết cảm tưởng của họ về chuyến viếng thăm Việt Nam của vợ chồng và con gái Tổng Thống Hoa Kỳ, hỏi thăm tôi về nước Mỹ và đời sống của xã hội tư bản. Một ông cụ trên 70 tuổi nói:"Tôi có nghe bài nói chuyện của Tổng thống nước Mỹ các anh, thế mà hay! Ai như Tổng Bí Thư nhà mình đã mời người ta sang thăm nước mình mà tuyên bố chẳng ra gì! Năm 2000 rồi mà còn cho rằng chủ nghĩa xã hội nhất định thắng, láo toét, nói khoác chẳng biết ngượng!" Tôi chỉ im lặng nghe mà chẳng dám góp 1 lời nào! Trước chùa Trấn Quốc, một cậu sinh viên khoa Anh văn đại học Hà Nội tâm tình: "Chúng em bây giờ chỉ lo học, nhất là Anh văn, để kiếm được việc làm thôi, anh ạ! Chẳng cần quan tâm gì đến chính trị, chẳng cần biết Đảng Đoàn là gì cả, các ông già lẩm cẩm ấy chỉ còn chờ ngày chết thôi ấy mà! Nghe ông tổng thống Mỹ nói mà thích hơn, người ta hướng về tương lai chứ có ai sống với quá khứ mãi như các ông già mình!" Một chị bán nữ trang kể chuyện bà Hillary đến thăm một hợp tác xã chăn nuôi với vẻ phấn khởi như kể chuyện thần thoại về một bà hoàng đi thăm dân tình mà chẳng nề hà dơ bẩn! Rõ ràng vợ chồng và con gái Tổng Thống Hoa Kỳ đã thành công trong chuyến viếng thăm Việt Nam ngắn ngủi này.
Hàng hóa Trung Quốc tràn ngập phố chợ Hà Nội như nhiều chợ khác ở Việt Nam hôm nay, từ các loại gia dụng (xoong nồi, bình thủy, v.v..) cho đến mền mùng, vải, áo quần, đồ điện, đồ mũ/plastic cho đến xe đạp, xe gắn máy, giá rẻ và hợp sở thích tuy chất lượng kém. Ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam, tôi thấy ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Việt Nam ngày càng gia tăng, rõ nhất là về kinh tế, văn hóa - nghệ thuật và chính trị, buồn nhất là người Việt rất sợ người Trung Quốc, dù đó là du khách!
Tôi về khách sạn để tham gia City Tour hầu có thể thấy và biết thêm về thủ đô Việt Nam hôm nay. Tour bắt đầu từ lăng Hồ Chí Minh đang sửa chữa nên không vào trong mà chỉ đi ngang qua mặt tiền, nơi sống và làm việc trước đây của ông Hồ, kế đó là chùa Một Cột nhỏ xíu như một cái am nhỏ chứ không giống như sự tưởng tượng từ bé đến nay của tôi về một di tích tiêu biểu cho kiến trúc Việt Nam! Viện Bảo tàng Dân Tộc Học (hình như mô phỏng theo Viện Bảo tàng Văn Hóa Dân Tộc ở Seoul, Đại Hàn?), chùa Trấn Quốc, hồ Tây, hồ Trúc Bạch, Văn Miếu & Quốc Tử Giám với Khuê Văn Các, khách sạn Daewoo (nơi Clinton cư ngụ trong chuyến đi Việt Nam vừa qua), về đền Ngọc Sơn bên hồ Hoàn Kiếm & xem tiêu bản 1 con rùa hồ Gươm(rùa dài 1,9m, ngang 1,5m, cao 0,3m) đặt trong lồng kiếng, phía sau có Tháp Bút, đình Trấn Ba và điện thờ anh hùng Trần Hưng Đạo, có cầu Thê Húc khá đẹp, v.v... Đi ngang qua các làng hoa cũ, như Ngọc Hà, Nhật Tân, Nghi Tàm, Quảng Bá... đã không còn nữa hay thu hẹp dần diện tích trồng hoa, thậm chí còn có nơi là những quán café với những "bông hoa biết nói " và "khách mua hoa" là dân trong lẫn ngoài nước! Nghe nói chợ hoa ở đê Yên Phụ ngày Tết rất vui nhưng tôi phải trở về Mỹ sớm nên anh tài xế cho tôi đến làng hoa Quảng An -một trong những làng hoa cung cấp hoa cho ngày Tết ở thủ đô Hà Nội. Trên đường đi, anh tài xế thao thao nói cho tôi nghe về những di tích và ngày Hội ở Hà Nội và vùng phụ cận, như gò Đống Đa, đền Hùng, đền Hai Bà Trưng, Hội Gióng, v.v... nghe mà ham!
Sau 3 ngày đi tour, tôi cảm thấy khó chịu trước những du khách từ Trung Quốc và Đài Loan cùng với một số người Việt đã thiếu tôn trọng những quy định tối thiểu cho việc bảo tồn và bảo tàng những di sản của quốc gia mà họ đến thăm viếng, chẳng có ý thức trong việc bảo vệ cây cỏ và giữ vệ sinh chung ; trong khi các hướng dẫn viên du lịch và cả nhân viên bảo vệ những địa điểm tham quan đó lại rất dè dặt, kiêng nể quá đáng những du khách bất lịch sự và thiếu ý thức này! Tôi đề nghị các cơ quan quản lý các cơ sở về văn hóa - du lịch và chính quyền đia phương cần nghiêm khắc hơn để giáo dục và yêu cầu mọi người, trong lẫn ngoài nước, phải triệt để tôn trọng những quy định về việc bảo tồn và vệ sinh chung cho những danh lam thắng cảnh và đia điểm du lịch trong cả nước; không thể vì lợi nhỏ trước mắt mà bất chấp hậu quả xấu to lớn hơn về sau.
Thủ đô Hà Nội đang mở rộng ra ngoại ô với nhiều hãng xưởng của ngoại quốc đầu tư và nhiều cao ốc, nhà hàng, tiệm buôn mới xây. Trường Đại Học kiến trúc nằm trên đường đi Hà Tây, cách Hà Nội trên 30 cây số là nơi đào tạo những kiến trúc sư và chuyên viên quy hoạch cho cả miền Bắc. Rất tiếc là tôi không có dịp đi xem Hội ở chùa Hương, không đến viếng chùa Đậu, chùa Tây phương, chùa Thầy, cũng không có cơ hội thấy mô hình "Làng Văn Hóa - Du lịch các Dân Tộc Việt Nam" ở ngay Hà Tây mà tôi đã mơ ước từ lâu (xin xem bài "Công Viên Văn Hóa Việt Nam" viết từ năm 1994) vì phải thu xếp đi lên miền núi để biết thêm về đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là những người con gái Thái đẹp nổi tiếng từ xưa đến nay!
Nguyễn Đạt